Mantelzorg en aansprakelijkheid

10-10-2014

Inleiding

mantelzorg2 (10-10-2014)
De term “mantelzorg” duikt de laatste tijd steeds vaker op en is als term betrekkelijk nieuw. Waar mantelzorg inhoudelijk voor staat, is echter allesbehalve nieuw en gaat feitelijk eeuwen terug tot de tijd waarin de professionele zorgverlening nog in de kinderschoenen stond of zelfs geheel ontbrak.

Met de maatschappelijk-brede herontdekking van mantelzorg, komen er tal van vragen  opborrelen. Een aantal daarvan heeft betrekking op de aansprakelijkheids- en verzekeringsaspecten rondom mantelzorg. Op die vragen gaan wij in deze nieuwsbrief nader in.

Wat is een mantelzorger

Een mantelzorger is iemand die zorg biedt aan een hulpbehoevende persoon uit diens omgeving. Voorwaarde daarbij is dat de zorgverlening rechtstreeks voortvloeit uit de sociale relatie tussen de mantelzorger en de ontvanger van de zorg. Er is dus geen sprake van zorgverlening vanuit een hulpverlenend beroep.

Veelal is de mantelzorger de echtgenoot die diens echtgenote verzorgt (of andersom), een (levens)partner die de andere (levens)partner verzorgt of een kind dat voor een ouder zorgt. Maar het kan ook de buurvrouw zijn die regelmatig de alleenstaande hulpbehoevende buurman helpt. Van een familiale relatie hoeft derhalve geen sprake te zijn. De mantelzorger kan vrijwel letterlijk iedereen zijn die een ander hulp verleent, mits dat maar gebeurt vanuit de sociale relatie en niet vanuit een hulpverlenend beroep.

Mantelzorger versus vrijwilliger

Behalve dat een mantelzorger geen beroepsmatige hulpverlener is, althans niet in die hoedanigheid de mantelzorg verleent, is een mantelzorger ook geen vrijwilliger.

Een vrijwilliger is weliswaar ook geen beroepsmatige hulpverlener, maar het uitgangspunt van een vrijwilliger is wezenlijk anders. Het vrijwilligerswerk gebeurt vanuit de algemene wens om zich voor anderen in te zetten waarbij er (dus) geen sprake is van hulp die aan een specifieke hulpbehoevende vanuit de sociale relatie wordt verleend. Dit houdt in dat vrijwilligerswerk alleen mogelijk is door middel van samenwerking met een professionele zorgorganisatie. De verantwoordelijkheid ligt daarom bij de zorginstelling.

Een mantelzorger daarentegen opereert op eigen-houtje, veelal buiten het zicht van een zorginstelling, maar in ieder geval buiten de verantwoording van een zorginstelling. De mantelzorger is dus zélf verantwoordelijk.

Positie van de zorginstelling

Een zorginstelling is in beginsel verantwoordelijk voor het doen en laten van de medewerkers en verder van iedereen met wie geen arbeidsovereenkomst bestaat, maar waarbij er wél sprake is van een (zekere) gezagsverhouding. De vrijwilliger is hier uiteraard een voorbeeld van, maar ook bijvoorbeeld de stagiaire en de uitzendkracht.

Met de mantelzorger bestaat er geen arbeidsovereenkomst én is er geen sprake van een gezagsverhouding. Omdat de mantelzorger vanuit zijn eigen sociale relatie optreedt, is dat een particulier initiatief waar de zorgorganisatie geen weet van heeft, dan wel geen invloed op heeft. Dit houdt in dat de zorginstelling niet verantwoordelijk is voor het doen en laten van de mantelzorger.

Aansprakelijkheid van de zorginstelling

Omdat de zorginstelling niet verantwoordelijk is voor het doen en laten van een mantelzorger, zal de zorginstelling ook niet aansprakelijk zijn voor schade die bij of in verband met mantelzorg optreedt. Dat is een zaak van de mantelzorger zelf.

Samenvattend kan ten aanzien van aansprakelijkheid worden gesteld dat:

  • De zorginstelling veelal wel aansprakelijk is voor vrijwilligers
  • De zorginstelling niet aansprakelijk is voor mantelzorgers
  • Een mantelzorger (als particulier) de eigen aansprakelijkheid draagt.

Hoewel deze drie uitgangspunten omtrent aansprakelijkheid duidelijk zullen zijn, is de praktijk vaak weerbarstig. In bijzondere situaties zou de aansprakelijkheidsvraag nét even anders kunnen (lijken te) liggen. Een benadeelde of de mantelzorger zelf zou, in geval van schade, kunnen besluiten om de zorginstelling aansprakelijk te stellen. In dat geval zal in beginsel de claimende partij het bewijs van die aansprakelijkheid moeten leveren. Dat bewijs zal alleen kunnen worden geleverd als wordt aangetoond dat er wel degelijk sprake was van een (soort van) gezagsverhouding tussen de aangesproken zorginstelling en de mantelzorger. Als dat bewijs wordt geleverd, zal er feitelijk geen sprake zijn geweest van mantelzorg, maar van (wellicht incidenteel) vrijwilligerswerk waar de zorginstelling inderdaad aansprakelijk voor zou kunnen zijn. Dat er dan waarschijnlijk geen sprake is van een vrijwilligersovereenkomst, speelt geen rol; alleen de omstandigheden zijn bepalend.

Dit houdt dus in, dat één persoon zowel mantelzorg als incidenteel (semi)vrijwilligerswerk kan verrichten. Afhankelijk van de vraag of die persoon op het bewuste moment de pet van mantelzorger of die van vrijwilliger op had, kan de zorginstelling niet of wel aansprakelijk zijn.

Bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering

Alleen als een mantelzorger feitelijk als (semi)vrijwilliger optreedt,  kan de zorginstelling aansprakelijk zijn. Het is daarom van groot belang dat de zorginstelling de financiële gevolgen van die aansprakelijkheid onder hun bedrijfsaansprakelijkheidverzekering heeft afgedekt.

Een bedrijfsaansprakelijkheidverzekering kan per definitie geen particuliere aansprakelijkheid dekken; daar zijn de particuliere aansprakelijkheidsverzekeringen voor. Wél dekt een bedrijfsaansprakelijkheidverzekering de aansprakelijkheid voor medewerkers, stagiaires, uitzendkrachten, vrijwilligers en voor een ieder die al dan niet betaalde werkzaamheden verricht ten behoeve van de verzekerde zorginstelling. Onder deze laatste omschrijving vallen de mantelzorgers zodra die (even) onder “het gezag” van de zorginstelling vallen.

Volledigheidshalve merken wij op, dat het bovenstaande geldt voor de dekking van de Sovib Rubrieken Verzekering (rubriek V). Indien de bedrijfsaansprakelijkheidverzekering elders is ondergebracht, is het van belang dat wordt nagegaan of die verzekering eenzelfde dekking biedt.

Aansprakelijkheid van de mantelzorger

De aansprakelijkheid van de mantelzorger is dus een particuliere aangelegenheid van de mantelzorger zelf. Behoudens de bijzondere situaties zal de mantelzorger in geval van veroorzaakte schade, daar zelf voor moeten opkomen. Indien de mantelzorger een particuliere aansprakelijkheidsverzekering heeft, wat veelal het geval zal zijn, kan er een beroep op die verzekering worden gedaan. Met een heel klein voorbehoud kan worden gesteld dat die verzekeringen ook dekking bieden voor schade die is ontstaan tijdens mantelzorghulp. Absolute zekerheid hierover is alleen te verkrijgen als elke mantelzorger dit bij de eigen verzekeraar zou navragen.

Conclusie

De zorginstelling is niet verantwoordelijk voor schade die ontstaat tijdens mantelzorghulp. Wanneer echter sprake is van een bijzondere situatie (waarbij van “echte” mantelzorg dan feitelijk geen sprake is) kan de zorginstelling een beroep doen op rubriek V van de Sovib Rubrieken Verzekering.

Nadere informatie

Indien u nadere informatie of een verdere toelichting gewenst, kunt u uiteraard te allen tijde met ons contact opnemen.

Uitgelicht

  • 2019
  • 2018
  • 2017
  • 2016
  • 2015
  • 2014